تبلیغات 
تبلیغات
با تشكر از استاد گرانقدرمان آقای نادر دهقانی كه ما را با تاریخ خود آشنا نمود.
به نام خدا کهن دژدر تمام دوران اسلامی و حتی قبل از آن به هنگام ساختن هر شهر، قبل از هر چیز، شیوه دفاعی آن را در نظر می گرفتند که برج دفاعی یا کهن دژ شهر بود، کهن دژ قلعه کوچکی بود با دیوار های مستحکم که بیش از هر چیز جنبه دفاعی داشت و به خاطر اینکه بر اطراف خود به خوبی مسلط باشد، آن را روی تپه یا یک صخره کوهستانی بنا می کردند و این دژ، گاه قلعه عظیمی بر فراز یا دامنه کوهها بود.
مسلماً افرادی از این دژها حفاظت می کردند و همیشه آماده دفاع از منطقه بودند، اینان برای سکونت نیاز به جایگاهی داشتند و این جایگاه در اطراف دژ در نظر گرفته می شد و برای محفوظ ماندن، حصار مستحکم و بلندی به دور آن می کشیدند که در مجموع بدان «کهن دژ» (قهندژ) می گفتند و این کهن دژ هسته اولیه هر شهری بود. قدمت این کهن دژها در هر شهری با تاریخ و گذشته آن شهر ارتباط مستقیم داشت.
کهن دژ میبد کهن دژ و صحن اطراف آن اگر وسعت زیادی داشت، خود به قلعه ای بزرگ یا شهری تبدیل می گشت که بدان شارستان، شهرستان، شار، شهر و یا شهر درونی می گفتند. بزرگان، حاکمان، حکمرانان، و تصمیم گیرندگان در این قسمت شهر سکونت داشتند تا دسترسی بدان ها مشکل باشد و بر همین اساس دارالاماره (مرکز حکومت) و زندان را در این شهر می ساختند. سپاهیان و نظامیان در همین قسمت سکونت داشتند چون قبل از هر چیز کهن دژ مرکز سپاهیان مدافع شهر بود.
دژ رودخاندر صورت شهر شدن کهن دژ مسجد جامع و بازاری در آن ایجاد می گردید، اصطخری در این باره می نویسد: «قهندژ آن [مرو] شهر در بزرگی شهری است الا آنکه در مرور ایام خراب و مندرس [کهنه] شده است.» بازارهای شهر مرو در گذشته در کنار دروازه شهر [شهر قدیم، شارستان] در کنار مسجد عتیق بوده است و ابومسلم [خراسانی] در آن مقیم بودی بعد از آن بازار شهر را در محل دیگری بنا نمودند که نیکوترین بازارهاست.پهنه تمامی شارستان به دیواره ضخیم و بلندی محدود می گردید، این دیوار بلند دارای دروازه هایی بود که شهر درونی (شارستان) را به شهر بیرونی (ربض) متصل می نمود و این دروازه ها تنها راه تردد افراد بود و به سختی از آن مواظبت می کردند زیرا دفاع از دروازه، دفاع از شهر به شمار می رفت.
کهن دژ بابکاصطخری در مورد دروازه های کهن دژ شهر نیشابور چنین می نویسد:«قهندژ را دو دروازه است و شهر آن [ربض، شهر برونی] را چهار دروازه می باشد.» مسجد جامع آن در ربض است و دارالاماره شهر که از بناهای عمر بن لیث صفاری است در نزدیکی مسجد جمع است.ادامه دارد... بر گرفته شده از: کهن شهرها
